Panik Atak

--------------------------------------------------------------------------------

Insanlarin yasamlarini devam ettirmeleri, tehlikeli durumlardan korunmalari açisindan anksiyete ve stres oldukça önemlidir. Anksiyete kisaca kaygi veya bunalti olarak tarif edilebilir. Anksiyeteli kisi sikintili ve heyecanlidir, aniden kötü bir haber alacak veya kötü bir sey olacakmis gibi hissedebilir. Bu ruhsal belirtilere çarpinti, nefes darligi, terleme, titreme gibi bedensel belirtiler de eslik edebilir.

Anksiyete normalde tehlikeli durumlarda kisinin kendisini korumasina yardimcidir ve belirli hedeflere ulasmak için zorlayici olmaktadir. Tehlikenin algilanmasi ile dögüs ya da kaç ilkesi uygulanir. Örnegin isirmak amaciyla üzerine kosarak gelen bir köpegi gören kiside ilk tepki köpekten kaçmaktir. Köpegin saldirisi tehlikelidir, bu saldiriya duyarsiz kalmak kisinin yaralanmasina sebep olur. Bu tehlikeyi sezerek korkmak kisinin kendisini koruma mekanizmalarini harekete geçirmek açisindan önemlidir. Benzer sekilde sinava girme kaygisi sayesinde sinavlara daha iyi hazirlanilir. Isinde basarisiz olma kaygisi olan kisiler isini daha dikkatli yaparlar.

Saglikli kisilerde korku ve kayginin nedeni bellidir. Hastalik durumunda ise nedensiz korku ve kaygi duyulur. Hastalik düzeyinde kaygi tek basina olabilir ve bu anksiyete bozuklugu olarak adlandirilir veya depresyon, alkol-madde bagimliligi, tiroid bezi hastaliklari gibi çesitli bedensel ve ruhsal hastaliklara eslik edebilir.

Kisinin yasami boyunca anksiyete bozuklugu geçirme orani % 25 dolayindadir. Çogu kisi bu hastaligi doktora basvurmadan kendi basina atlatmaya çalistigi için psikiyatriye basvuranlarin sayisi oldukça düsüktür.

Ansiyete bozukluklari çesitlidir:

Panik bozuklugu
Yaygin anksiyete bozuklugu
Sosyal fobi ve diger fobiler
Obsesif kompulsif bozukluk
Travma sonrasi stres bozuklugu
1.PANIK BOZUKLUGU (PANIK ATAK)

Anksiyete belirtileri ataklar halinde gelir. Ataklar genelde 15-30 dakika kadar sürer. Ataklarin sikligi ve siddeti tani açisindan önemlidir. Panik atagin ne zaman gelecegi bilinmez ve bu da kisilerin kaygisini artiran sosyal uyumunu bozan en önemli etmenlerden biridir.

Genelde gençlik döneminde ortaya çikar. Gerçek nedeni bilinememektedir, ancak siklikla stres yaratan önemli yasam olaylari ile iliskisi vardir (okulu bitirmek, evlenmek, çocuk sahibi olmak, yeni bir ise baslamak, yakinini kaybetmek, agir hastalik geçirmek gibi).

Panik atagi sirasinda asagidaki belirtilerden en az dördü bir arada bulunmalidir:

Çarpinti
Terleme
Nefes darligi, boguluyormus gibi hissetme
Titreme
Bas dönmesi
Bulanti
Yasadiklarinin gerçek olmadigi hissi
Ates basmasi veya üsüme hissi
Bedeni uyusuyormus gibi hissetme
Gögüs agrisi
Ölüm korkusu
Aklini yitirme veya çildirma korkusu
Panik ataklarda yukaridaki belirtiler yaninda asagidaki özellikler de önemlidir:

Ataklar genelde aniden ortaya çikar, atak ortaya çiktiginda bunu durduracak bir yol yoktur.
Kayginin siddeti ile yasanilan durum arasinda genelde baglanti yoktur.
Atak genelde birkaç dakikada geçer, ancak bazen daha uzun süre devam eden ataklar olabilir.
Ataklarin sikligi kisiye göre degisir, ayda bir iki tane olabilecegi gibi bazilarinda hemen her gün görülebilir veya sik tekrarlayan ataklardan sonra uzun bir süre atak görülmeyebilir. Panik ataklarinin ortaya çikisi belli bir nedene bagli olabilir veya nedensiz olarak kendiliginden ortaya çikabilir. Sadece bas dönmesi ve çarpinti belirtileri ortaya çikiyorsa sinirli belirtileri olan ataktan bahsedilir. Sinirli belirtileri olan ataklar iyilesme sürecinde olabilecegi gibi agir ataklarin öncü belirtileri de olabilir. Panik ataklar panik bozuklugunda görülmesinin yaninda fobiler ve travma sonrasi stres bozuklugunda oldugu gibi diger anksiyete bozukluklarinda da görülebilir.

Ruhsal belirtilere bedensel belirtilerde eslik ettigi için hastalar genelde bedensel sorun oldugunu düsünür ve öncelikle baska branstan hekimlere basvururlar. Yasadiklarinin ruhsal bir sorun olabilecegini akillarina getirmezler veya kabul etmek istemezler.

Panik ataklari genelde tehlikeli degildir, ancak kisi kontrolünü yitirdigi duygusuna kapildigi için tedirgindir. Tedavi edilmedigi taktirde ciddi sonuçlar dogurabilir. Panik atagi geçirmis kisilerin en büyük korkusu ayni seyi tekrar yasamaktir. Bu nedenle panik yaratan durumdan uzak durmaya çalisirlar sonuçta fobiler ortaya çikabilir. Bunlarin içinde en önemlisi agorafobidir (açik alan korkusu). Kisiler disariya çiktiginda panik yasayacagi korkusu ile evde kalmayi tercih eder ve bir süre sonra hiç sokaga çikamaz olabilir. Bu durumda yasam kalitesi düser, sosyal aktiviteler ve hobiler için harcanan zaman azalir, kisi kendisini hasta ve diger kisilere bagimli hissetmeye baslar, yalniz basina evde duramaz veya sokaga çikamaz, çalisamaz veya isine gidemez duruma gelebilir. Hastalar panik ataklar sirasinda siklikla acil servislere basvururlar. Zamanla depresyon, alkol-madde bagimliligi ve intihar görülebilir.

Aslinda bütün bunlarin olmamasi için bir an önce doktora basvurmak önemlidir. Sonuçta panik bozuklugu uygun ilaç tedavisi ile kolayca tedavi edilebilen bir rahatsizliktir.

PANIK ATAKLARI NEDEN OLUR?

Gerçek neden bilinememektedir. Neden olan faktörler kisaca biyopsikososyal olarak ifade edilebilir. Bu konuda çesitli teoriler vardir. Bazi arastirmacilar beynin temporal lobunun islev bozuklugu veya hastaligin ögrenme yolu ile gelistirilmis oldugunu ileri sürmektedir. Bazi arastirmalarda ise beyinde nörotransmitter (haberci) dedigimiz maddelerin düzenlenmesi ve islevlerinde bozukluk oldugu öne sürülmektedir.

Stresli yasam olaylari panik ataklarin ortaya çikisini tetiklemektedir. Yakin dönemde kayip yasamis veya yakinlarindan, isinden veya bulundugu çevreden ayrilmis kisilerde yasamlarindaki bu degisikliklerle panik ataklarinin baslangici arasinda iliski oldugu gösterilmistir. Arastirmacilara göre stresli yasam olayi kisinin direncini düsürmekte ve bu dönem hastaligin ortaya çikisini kolaylastirmaktadir.

Ailesel yatkinlik vardir. Panik hastalarinin yakinlarinda panik ataklar ve depresyon gibi baska ruhsal bozukluklar ******. Hastalik genelde 25 yasindan önce baslar. Kadinlarda erkeklere göre iki kat daha fazladir. Çocuklarda da görülebilmektedir.

Kafeinli gidalar ve kokain gibi uyaricilar atagi ortaya çikarmaktadir.

Panik ataklar panik bozuklugunda oldugu gibi tek basina ortaya çikabildigi gibi kalp hastaliklari, solunum yolu ve endokrin hastaliklar gibi çesitli bedensel hastaliklara da eslik edebilir veya alkol madde bagimliligi ile birlikte görülebilir.

PANIK BOZUKLUGU VE PANIK ATAKLAR NASIL TEDAVI EDILIR?

Yapilan arastirmalar panik atak geçiren kisilerin psikiyatriye basvurmadan önce ortalama 10 ayri doktora basvurdugunu göstermistir. Bu hastalarin panik atagi geçirdigi genelde anlasilamamakta ve bu nedenle yanlis tani ve tedavi sik olmaktadir. Panik ataklar siklikla kalp krizi ile karistirilmaktadir. Bu hastalar atak sirasinda siklikla “kalp krizi geçiriyorum” kaygisi ile acil servise basvururlar. Ayni sekilde ataklar kalp hastaligi ile karistirilip buna yönelik tedavi baslanabilmektedir.

Bu nedenle dogru tani konmasi önemlidir. Dogru tani koyabilmek için ayrintili fizik muayene, ruhsal muayene yapilmali, nörolojik, endokrin, kalp ve solunum sistemi hastaliklari arastirilmalidir. Bedensel bir hastaligin ortaya çikmasi panik atak olmadigini göstermez. Bazi bedensel hastaliklara panik ataklar da eslik ediyor olabilir. Bu durumda yine panik ataklari önlemeye yönelik tedavi baslanmalidir.

Panik bozuklugunun en uygun tedavisi ilaç kullaniminin yaninda bilissel ve davranisçi terapi tekniklerinin kullanilmasidir. Gevseme egzersizlerinin de hastaya ögretilmesi faydali olabilir. Panik ataklari sirasinda ilaç kullaniminin pek faydasi olmaz. Uygun doz ve uygun süre ilaç kullanimi ile ataklarin tekrarlamasi önlenir. Yine diger terapi yöntemlerinde amaç ataklarin tekrarini önlemektir.

Panik atagini uyaran gidalardan uzak durulmasi, uyku ve yeme aliskanliklarinin düzenlenmesi ataklari önlemeye yardimcidir